سال حماسه سیاسی، حماسه اقتصادی
شنبه، 1 مهر
  • -

  • -

1

اسفند

روندآلودگی شیر به بقایای آنتی بیوتیک ها در ایران


روندآلودگی شیر به بقایای آنتی بیوتیک ها در ایران

گیتی کریم

 استاد بازنشسته دانشکده دامپزشکی  دانشگاه تهران و عضو وابسته فرهنگستان علوم ج.ا.ا

 

چکیده

آنتی بیوتیک ها به  گروهی ازداروها تعلق دارند که به داروهای ضد میکربی موسومند و پنی سیلین،تتراسایکلین و آموکسی سیلین از جمله آن ها هستند. این دارو ها برای حذف یا مهار رشد باکتری ها مورد استفاده قرار میگیرندبدون اینکه زیان قابل توجهی به سلامت  میزبان  وارد آورند.زمانی که دارو به صورت تزریقی،  موضعی یا خوراکی به انسان یا حیوان تجویزمی شود مقداری از آن در بد ن تجمع میابد که به آن باقیمانده آنتی بیوتیک گفته میشود. این باقیمانده در خون، بافت های عضلانی، و مایعات بدن نظیر شیر قابل تشخیص است و در صورت مصرف شیرحیوانی که مورد تجویز آنتی بیوتیک قرار گرفته است باقیمانده آنتی بیوتیک موجود در شیر میتواند برای مصرف کننده وصنایع تخمیری شیر  زیان آور باشد. اولین مطالعه در مورد وجود باقیمانده آنتی بیوتیک ها در شیر در سال 1341 در کشور صورت گرفت و نتایج بررسی های بعد از آن نشان میدهد که روند الودگی شیر به باقیمانده این داروها در طول پنج دهه یک روندنسبتا ثابت و گاهی افزاینده در کشور بوده است. با توجه به مخاطرات وجود باقیمانده آنتی بیوتیک در شیرچنین به نظر میرسد که وجود یک استراتژی موثر و کار آ که در بر گیرنده ابعاد گوناگون این امر یعنی مقامات کنترل کننده، دامدار و صنایع شیر باشداز ضروریات سلامت شبر وبهداشت همگانی است. 

واژه گان: شیر- باقیمانده آنتی بیوتیک - ایران  

مقدمه

از نظر فارماكولوژي هر ماده شيميائي توليد شده توسط موجودات زنده ذره بيني (باكتري ، قارچ و ...) و يا ساخته شده بطور مصنوعي كه موجب وقفه پديده هاي حياتي موجود زنده ديگر شود آنتي بيوتيك نام دارد .  اين تركيبات ممكنست سببب مرگ باكتري هاي در حال رشد گردند كه باكتريوسيد ( Bacteriocide)  و يا از رشد آنها جلوگيري نمايند كه در اين صورت باكتريواستاتيك  (Bacteriostatic)خوانده مي شوند ، آنتي بيوتيك ها با نفوذ به درون باكتري و مختل نمودن عمل آنزيم ها و يا ممانعت از سنتز پروتئين ها باعث توقف رشد و يا مرگ باكتري مي گردند. در آغاز كشف آنتي بيوتيكها اين تركيبات عمدتاَ جهت درمان عفونت ها و مقابله با بيماريهاي عفوني كاربرد داشت و با توجه به اثرت مثبت آنها خوش بينانه چنين مي انديشيدند كه ممكنست بتوان بسياري از عوامل عفونت زا را به كلي از صحنه روزگار محو كرد . با گذشت زمان به كاربري اين تركيبات افزوده شد بطوري كه امروزه در مواردي چون :

  1. درمان بيماريهاي عفوني
  2. پيشگيري از بيماريهاي عفوني
  3. بعنوان محرك رشد و اصلاح كيفيت غذا و توليد و بصورت مكمل هاي غذايي
  4. افزايش ضريب جذب برخي از تركيبات غذايي مثل اسيدهاي آمينه ضروري

5.افزودن به برخي از فرآورده هاي گوشتي يا آبزيان خوراكي جهت محافظت ازفسادميكروبي ازانواع اين مواد استفاده مي شود. 

 مخاطرات مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها: مصرف بي رويه آنتي بيوتيكها در دامداري ها ووجود باقيمانده آنها در شير دامها سبب ايجاد مخاطرات فراواني براي مصرف كنندگان خواهد شد كه مهمترين آنها بشرح زير مي باشد :

الف - ايجاد مصونيت براي ميكرواورگانيسم ها ، بويژه عوامل بيماريزا نسبت به آنتي بيوتيكها

ب - ايجاد انواع آلرژي در افرادي كه حساسيت دارند (مهمترين خطرات ناشي از آلرژي مربوط به بقاياي پني سيلين در شير مي باشد) .

ج- از بين بردن ميكرواورگانيسم هاي مفيدي كه در تهيه فرآورده هاي تخمیری شير وجود آنها ضروريست و در نتيجه وارد آوردن خسارات فراوان اقتصادي به صنايع شير .

در صورت استفاده از انتی بیوتیکها به منظورهای مختلف، باقيمانده انهااكثراَ در شير وجود دارد. مهم اينستكه اين مقدار باقيمانده از حداكثر مجاز (MRL) تجاوز ننمايد . استفاده درست از آنتي بيوتيكها و رعايت زمان پرهيز داروئي قبل ازدوشش و یا كشتاردام مانع از حضور باقيمانده بالاتر از MRL خواهد شد . زمان فوق الذكر براي هر تركيب داروئي و در ميان گونه هاي مختلف حيواني متفاوت بوده ، از چند ساعت تا چندين روز و گاهي هفته ها به طول مي انجامد .

رواج مقاومت داروئي ميكرواورگانيسم ها در مقابل آنتي بيوتيكها در بسياري از نقاط دنيا وجود داشته و اين مشكل در حال افزايش است . بر همين اساس حدس زده مي شود كه ما در دروازه يك آينده نامطمئن مانند دوران قبل از كشف آنتي بيوتيك قرار داشته باشيم. در كشورهاي پيشرفته، اغلب مصرف كنندگان به توانايي خطر باقيمانده آنتي بيوتيكها در فرآورده هاي دامي و اثر آن بر سلامت خود آگاهند . متاسفانه در اغلب كشورهاي در حال رشد هيچ گونه برنامه ملي براي ارزيابي اين باقيمانده ها در فرآورده هاي دامي ( عليرغم مصرف بسيار زياد و بي رويه آنتي بيوتيكها در آنها) وجود ندارد ) کریم و همکاران1388).

شير و آنتي بيوتيكها:

تولید شیر در کشور به حدود 7.7 میلیون تن می رسد(فائو2014 )و مصرف سرانه شیر (شیر مایع و فراورده های آن) به 90-85کیلوگرم رسیده است (ایرنا2014)

ورم پستان از رايج ترين بيماريها در گاوهاي شيري است و عوامل مديريتي گله مانند بهداشت ، ژنتيك ، تغذيه و شرايط محيطي بر روي توانائي هاي ميزبان در پاسخ به ورم پستان تاثير گذار مي باشند و بايد به خاطر داشت كه مديريت ضعيف مي تواند بر ايمني خوب غلبه كند .  بر حسب بروز علائم و عوارض در شير ، پستان و دام ، بيماري ورم پستان با اشكال مختلفي از حالت تحت باليني تا فرم حاد ظهور مي يابند و ميزان بروز علائم بستگي به حدت عامل بيماريزا و شدت پاسخ ايمني ميزبان دارد. وجود بيماري ورم پستان در گله داراي اهميت اقتصادي فراواني است و يكي از پرهزينه ترين بيماري ها در گله گاوهاي شيري بشمار مي رود. زيان هاي ناشي از بيماري شامل كاهش توليد شير، كنار گذاشتن شير گاوهاي تحت درمان، هزينه گاوهايي كه از گله حذف مي شوند ، هزينه درمان و پيگيري  بيماري و اجراي برنامه هاي كنترلي مي باشد. با توجه به اهميت كنترل ورم پستان در گله ، كارخانه هاي فراوری شير توجه زيادي به كيفيت شير دريافتي مبذول مي دارند و با درجه بندي شير از اين نظر سيستم پرداخت جايزه يا جريمه به شير تعيين مي گردد(هاردینگ1385 ).

 در كنترل ورم پستان موارد زير بايد مورد توجه قرار داده شود :

  1. از بين بردن منبع عفونت : درمان آنتي بيوتيكي در دوره خشكي حيوان از روش هاي توصيه شده مي باشد زيرا  درمان در طي دوره شيردهي به دليل زيانهاي اقتصادي ناشي از درمان مورد استقبال قرار نمي گيرد .
  2. جلوگيري از عفونت هاي جديد : اجراي برنامه هاي كنترل و پيشگيري از ورم پستان كاهش موارد عفونت ها جديد را بهمراه دارد. غوطه ور كردن نوك پستان (چهاركارتیه) در مواد ضدعفوني كننده از روش هاي توصيه شده است . مديريت عوامل محيطي و تغذيه اي از ديگر موارد قابل توجه در پيشگيري از عفونت هاي جديد می باشد.
  3. پيگيري و مراقبت از وضعيت سلامت پستان:استفاده مداوم و مرتب از آزمون هاي نشانگر سلامت پستان در گله و يا بررسي و مراقبت پستان در تك تك افراد گله از جمله مهمترين روش هاي كنترل ورم پستان محسوب مي گردد.
  4. استفاده مناسب از روش هاي شير دوشي دستگاهي و تجهيزات برتر شير دوشي
  5. مديريت صحيح گاوهاي خشك
  6. فراهم آوردن محيط پرورشي تميز و راحت براي دام هاي شيري
  7. استفاده از روش هاي مناسب درماني در موارد كلينیكي (درمانگاهي) ورم پستان گاوهاي شيرده
  8. تحت كنترل درآوردن عوامل بيماريزاي مسري موجد ورم پستان و حذف گاوهاي مبتلا از گله
  9. نگهداري ركورد گاو در يك سطح مناسب

10.  تنظيم و پيگيري وضعيت سلامت پستان دام و اجراي مداوم برنامه هاي كنترل ورم پستان

 

نحوه تجویز آنتی بیوتیک در درمان ورم پستان:

در درمان ورم پستان آنتي بيوتيك ها از طريق تزريق به داخل پستان و يا داخل وريدي تجويز مي شوند . در صورت شديد بودن بيماري و عفونت ممكن است تجويز آنتي بيوتيك از هر دو راه ذكر شده انجام شود . در درمان ساير بيماري ها آنتي بيوتيك از طريق تزريق داخل عضلاني، تزريق داخل وريدي، تزريق داخل رحمي يا خوراكي مورد استفاده قرار مي گيرد .

در ارتباط با شير، باقيمانده آنتي بيوتيكها بيش از همه متعاقب راه تزريق داخل پستاني (به خاطر سهولت كار و موثر بودن آن در درمان ورم پستان) در شير يافت مي شوند . بهمين جهت پس از تجويز و كاربرد آنتي بيوتيك در داخل پستان از دو شش حيوان بايد خودداري شود و ترجيحاَ در اوقات عصر تجويز دارو صورت گيرد .

نظر به تعدد راه هاي تجويز آنتي بيوتيك و ياتجويز همزمان چند آنتي بيوتيك از راه هاي مختلف كه در دامپزشكي بسيار رايج است مسئله دفع دارو و زماني كه شير از دارو پاك مي شود نقش مهمي در جلوگيري از رسيدن شير آلوده به دست مصرف كنندگان دارد.

جدول 1- طول دوره حذف برخي از آنتي بيوتيك ها در شيربعد از تجویز موضعی(روز)  

پني سيلين (محلول آبي)

پني سيلين (پايه پمادي)

پني سيلين(طولاني اثر)

كلر تراسايكلين

اكسي تتراسايكلين

استرپتومايسين

كلرآمفنيكل

2

4

6

6

4

4

3

 

           بيشترين ميزان سطح آنتي بيوتيك زماني در شير پديدار مي گردد كه دارو مستقيماَ به داخل پستان تزريق شده است . پس از تجويز داخل پستاني مقداري از دارو جذب جريان خون مي شود اما بخش عمده آن طي دوشش هاي بعدي بهمراه شير دفع مي گردد .

عوارض ناشي از وجود بقاياي آنتي بيوتيك در شير براي انسان :

الف- ايجاد مقاومت: مقاومت باكتريايي نسبت به‌آنتي بيوتيك هايي كه در دام و طيور مورد استفاده قرار مي گيرند از دو جنبه براي انسان مخاطره‌اميز است :

  1. پيدايش سويه هاي مقاوم ميكرواورگانيسم هاي با منشا دامي كه مي توانند در انسان بيماري ايجاد كنند .
  2. ايجاد حساسيت در افراديكه نسبت به برخي آنتي بيوتيك ها حساس بوده و ظهور واكنش هاي آلرژيك در آنها و همچنين ايجاد حساسيت در افرادي كه قبلاَ حساس نبوده اند در برابر بقاياي آنتي بيوتيكها در شير(کریم و همکاران1388).

در مورد پني سيلين هيچ مدركي كه دال بر اين باشد كه چه ميزان از اين دارو در شير مي تواند براي انسان خطرناك باشد در دست نيست ولي كميته مشترك سازمان جهاني بهداشت و سازمان خواربار و كشاورزي جهاني (WHO/FAO) چنين توصيه مي نمايد كه باقيمانده پني سيلين نبايد در غذاي انسان به حد قابل تشخيص برسد John and Rangers 2003) . اين حد براي پني سيلين در شير 006/0 قسمت در مليون يا 01/0 واحد بين المللي در هر ميلي ليتر است . جدول شماره 2 حداکثر مجاز باقیمانده آنتی بیوتیک ها را در شیر نشان می دهد.

 

بطور كلي بقاياي آنتي بيوتيك ها در شير اشكالاتي در تهيه فرآورده هاي تخمير شده شير مي نمايند كه نياز به مراحلي مانند انعقاد، رسيدن و توليد عطر و طعم بخصوص دارند . همچنين فرآيندهايي كه وابسته به فعاليت ميكربي مي باشند تحت تاثير مهاركنندگي آنتي بيوتيك ها در شير قرار مي گيرند .

اين مشكلات شامل موارد زير است :

  1. انعقاد ضعيف در مرحله توليد و رسيدن پنير در زمان ماندگاري
  2. كاهش ايجاد اسيد و عطر خاص كره و فرآورده هاي مشابه
  3. تاخير يا عدم رشد مايه هايي كه به شير اضافه مي شوند .
  4. ايجاد خطا در شمارش ميكربي شير خام كه براي تعيين كيفيت آن انجام مي گيرد .

 

روش هاي جستجوي آنتي بيوتيك ها در شير :

روش هايي كه تاكنون به منظور تعيين و تشخيص بقاياي آنتي بيوتيك ها در مواد غذايي از جمله شير مورد استفاده قرار مي گيرند، به موارد زير گروه بندي مي شوند :

  1. روش هاي شيميايي
  2. روش هاي بيوشيميايي
  3. روش هاي ميكروبيولوژيكي
  4. روش هاي ايميونواسي و روش هاي وابسته
  5. روش هاي رنگ آميزي يا نشانه گذاري

 

وضعيت شير از نظر وجود باقيمانده آنتي بيوتيك ها در كشور:

با توجه به بررسي هاي انجام شده و قوانين و پيشنهادات سازمان هاي مرتبط بين المللي در زمينه خطرات ناشي از بقاياي دارويي و آنتي بيوتيكها در شير كه به دنبال تجويز داخل پستاني يا عمومي آنتي بيوتيكها در شير پديدار مي گردد ، با اجرای توصیه های زیر میتوان از دستیابی به شیری که فاقد باقیمانده انتی بیوتیک است مطمین بود:

1.  رعايت كامل دستورالعمل هاي لازم براي تجويز ،‌ كاربرد و كنترل آنتي بيوتيكهاي مورد استفاده در درمان دام

2.  تجويز آنتي بيوتيك جهت درمان و پيشگيري بيماري زير نظر دكتر دامپزشك

3.  درمان بيماري ورم پستان حتي الامكان در فاصله بين دو دوره شيرداري (دوره خشكي) كه علاوه بر موثر بودن درمان از ورود بقاياي دارو به داخل شير جلوگيري مي شود .

4.  جدا كردن دامهاي تحت درمان با آنتي بيوتيك ها از ساير دامها و كنار گذاشتن شير آنها تا زمان پاك شدن از بقاياي آنتي بيوتيكي

5.  آموزش لازم از طرف موسسات و افراد ذيصلاح به شاغلين دامداري ها و دامپروري ها

6.  بازرسي مرتب دامداريها از نظر رعايت موازين بهداشتي و نحوه صحيح مصرف و نگهداري دارو توسط مسئولين ذيربط

7.  برخورد قانوني و وضع جرايم مالي براي دامداراني كه زمان خروج دارو از شير را رعايت نمي كنند .

8.  قيد دوره پاك شدن شير از آنتي بيوتيك بخصوص در مورد پمادهاي پستاني روي برچسب دارو

9.  استفاده از تست هاي سريع ممانعت كننده رشد ميكربي در تشخيص آنتي بيوتيكها بطور هفتگي و مرتب

  1. نشان دار كردن آنتي بيوتيكهاي دامي به ويژه پمادهاي پستاني با رنگ هاي بي اثر

 

منابع:

- افنان ، م و كاشاني ، م  (1351): مطالعه آلودگی شیر به آنتی بیوتیک ها. نامه دانشکده دامپزشکی، دانشگاه تهران. سال 28- شماره 3

- خاوري خراساني ، ه . (1341). جستجوي آنتي بيوتيكها در شير . پايان نامه دكتراي عمومي دامپزشكي ، دانشكده دامپزشكي ، دانشگاه تهران.

- عابدي شيرازي ، خ. (1363). بررسي ميزان آلودگي شير مصرفي شهر شيراز به آنتي بيوتيك و اثرات آن بر بهداشت عمومي . پايان نامه دكتراي عمومي دامپزشكي ، دانشكده دامپزشكي ، دانشگاه تهران .

- عطاري باروق، م. (1358). بررسي چگونگي آلودگي شير هاي خام منطقه تهران به باقيمانده آنتي بيوتيك ها . پايان نامه شماره 1240 براي اخذ درجه دكتراي عمومي دامپزشكي ،  دانشكده دامپزشكي ،  دانشگاه تهران .

- غنوي ، ز. (1382). تعيين ميزان باقيمانده هاي آنتي بيوتيك پني سيلين G در شيرخام دريافتي از دامداري ها و شير پاستوريزه شركت سهامي صنايع شير ايران. اداره استاندارد و تحقيقات صنعتي استان قزوين.

- كريم ، گ و نواب پور، ث . (1357). بررسي وجود باقيمانده آنتي بيوتيكها در شيرخام . مجله بهداشت ايران ، دانشكده بهداشت ، دانشگاه تهران ، دوره هفتم  ، شماره 2 .

-كريم ، گ و نواب پور، ث . (1993). مطالعه آلودگي شيرخام به باقيمانده آنتي بيوتيكها . يازدهمين سمپوزيوم بين المللي دامپزشكان متخصص بهداشت مواد غذايي  ، تايلند  ،  بانكوك . 29-24 ، ص 211 209

- کریم،گ.  کیائی، س م م. رکنی،ن. ورضوی روحانی، س.م.(1388). گزارش نهائی طرح پژوهشی  "آلودگي شيميايي مواد غذايي با منشا دامي و بررسي وضعيت موجود در ايران" فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران. شاخه بهداشت مواد غذايي- گروه دامپزشكي . كد طرح: 302136302928500

 - معارفي ، ف . (1372). بررسي وجود باقيمانده آنتي بيوتيكي در شير. پايان نامه شماره 209 دكتراي عمومي داروسازي ، دانشكده داروسازي ، دانشگاه آزاد اسلامي ، تهران .

- منصوري نژند ، ل . (1380) . بررسي بقاياي آنتي بيوتيك در شيرخام در شهر كرمان . چهارمين همايش كشوري بهداشت محيط يزد  ،  17-15 آبان 1380.

-هاردینگ اف، ترجمه گیتی کریم،ارمغان دیانی دردشتی،امیر حسین خلجی(1385) انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم،صفحات 169- 166

 

-Aalipour, F. et al. (2013). Prevalence of antibiotic residues in commercial milk and its variation by season and thermal processing methods. J. Env. Health Eng. 2:41

 

- Bahreinipour,A. Mohsenzadeh,M. (2009) Identification of Antimicrobial Residual Compounds in Raw and Pasteurized Milk by Yoghurt Culture Test. Scientific- Research Iranian Veterinary Journal, Fall (2009); 5(24):5-11

- Codex Alimentarius Commissions (2009). Maximum Residue Limits for Veterinary Drugs in Foods updated as at the 32nd Session, July 2009

- FIL-IDF (2009). World Dairy Situation. Bulletin of the International Dairy Federation 438/2009

- John, J. O . and Rangers, H. (2003) Animal Drug Residues and Food Safety, Preservation and Control of Animal Drug Residues in Food. FAO/IAEA. June:16-2712

- Mohammadi Sani, A. Nikpooryan H. Moshiri R. (2010). Aflatoxin M1 contamination and antibiotic residue in milk in Khorasan province, Iran. Food Chem Toxicol. 2010 Aug-Sep; 48(8-9):2130-2.

-Mohammadzadeh Moghadam et al. (2016). Evaluation of antibiotic residues in pasteurized and raw milk distributed in the south Khorasan-e-Razavi Province, Iran. Journal of Clinical Diagnostic Research. Vol 10 (12).

-Movassagh, M.H and Karami (2010).Determination of antibiotic residues in bovine milk in Tabriz. Global Veterinaria,  5(3), 195-197    

- Public Health Agency of Canada (2004) : Infectious Diseases, New Brief, National Immunization Strategy, Canada . Euro surveillance, Weekly, Vol. 8, Issue 26.

 

-Razzagh Mahmoudi et al. (2014). Antibiotic residues in raw and pasteurized milk, Iran. Journal of Research and Health, Vol 4, No 4,

 

 

-Tabibi,l. Mahmoudian,M. Falahat Pisheh,H. Dabbagh Moghadam,A. Falahati,F. Kousari,N. (2008) Screening of the Tetracycline Residues in Different Brands of Pasteurized Milks Distributed in Tehran, Iran. 1st International Congress of Veterinary Pharmacology and Pharmaceutical Sciences. October 4-5 2008, Tehran, Iran.

Top of Form

Bottom of Form

 

 

Antibiotic residue contamination in milk in Iran

Karim, G  

Emeritus Professor, Faculty of Veterinary Medicine, University of Tehran

Member of the Academy of Sciences

 

Abstract:

Antibiotics belong to a category of drugs called “antimicrobials,” and include medicines like penicillin, tetracycline, and amoxicillin. These drugs are used to kill or inhibit the growth of bacteria without causing significant harm to the host (such as a human or an animal). When humans and animals are injected or introduced with antibiotics, the drugs accumulate in the body. These accumulated drugs are called antibiotic residue. Antibiotic residue is detectible in the blood, muscle tissue and body fluids, like milk which can be harmful for consumer’s health as well as dairy industries. The first study was carried out in 1962 in Iran. The results show an increasing trend of antibiotics residue in milk over five decades in the country. It seems that an effective strategy to involve different dimensions of the matter that is government authorized body, farmers and dairy industries for solving the problem is necessary.

Key words: Milk, Antibiotic residue, Iran

ثبت امتیاز
امتیاز این نوشته تا کنون است. شما نیز به آن امتیاز دهید:   
دیدگاه ها


ثبت دیدگاه
نام:

پست الکترونیکی:

وب سایت:

دیدگاه:

 

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به سازمان بسیج جامعه پزشکی تهران بزرگ می باشد.
تحلیل آمار سایت و وبلاگ